اجلاس شانگهای؛ تأکید بر چندجانبهگرایی و نظم چندقطبی/ ایران در کانون دیپلماسی و همکاریها
این اجلاس در شرایطی برگزار شد که جنگ و تجاوز آمریکایی صهیونیستی علیه ایران بار دیگر به یکی از مهمترین موضوعات امنیتی و اقتصادی منطقه تبدیل شده و مساله امنیت انرژی، آزادی کشتیرانی، تحولات غرب آسیا و نقش قدرتهای غیرغربی در نظم بینالمللی بر فضای اجلاس سایه انداخته بود. رسانههای منطقهای نیز حضور پزشکیان در کنار سران چین، روسیه و هند را از مهمترین جنبههای ژئوپلیتیکی اجلاس ارزیابی کردند.
پزشکیان: ایران خواستار جهان چندقطبی مبتنی بر چندجانبهگرایی است
رئیسجمهوری اسلامی ایران در سخنرانی خود در اجلاس «شانگهای پلاس» بر ضرورت شکلگیری نظمی چندقطبی مبتنی بر چندجانبهگرایی، برابری حاکمیت کشورها و حاکمیت قانون تأکید کرد و هشدار داد که تغییر توازن قدرت در جهان نباید به جایگزینی یک مرکز سلطه با مرکز دیگری منجر شود.
پزشکیان با تأکید بر نقش سازمان ملل متحد در حفظ صلح و امنیت بینالمللی، خواستار اصلاح و ارتقای عملکرد این سازمان و شورای امنیت شد و عملکرد این نهادها در قبال تحولات غزه، لبنان و حملات اخیر علیه ایران را ناامیدکننده توصیف کرد.
وی همچنین تأکید کرد که دیپلماسی و مذاکره همچنان مسیر اصلی حل اختلافات است و دستیابی به صلح پایدار نیازمند حسن نیت، احترام به تعهدات و پرهیز از توسل به زور است.
رایزنی پزشکیان و مودی؛ چابهار در کانون همکاری تهران و دهلینو
دیدار پزشکیان و مودی از مهمترین دیدارهای دوجانبه رئیسجمهوری ایران در حاشیه اجلاس بود. دو طرف بر توسعه روابط اقتصادی و تجاری تأکید کردند و موضوعاتی همچون همکاریهای حملونقلی، امنیت دریایی، تنگه هرمز و روند همکاری در بندر چابهار مورد بحث قرار گرفت.
نخستوزیر هند پس از دیدار با رئیسجمهوری اسلامی ایران در حاشیه نشست سران سازمان همکاری شانگهای، با تاکید بر روابط دیرینه دو کشور، اعلام کرد که دهلینو خواهان گسترش و تنوعبخشی به روابط تجاری با تهران است.
وی افزود: در این دیدار بار دیگر بر تعهد هند به تقویت دوستی دیرینه با ایران تأکید کردم و خواهان گسترش و تنوعبخشی به سبد تجاری دو کشور در دوره پیشرو هستیم.
دیدار پزشکیان و پوتین؛ تأکید بر توسعه همکاریهای تهران و مسکو
مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین نیز در حاشیه اجلاس بیشکک دیدار کردند. در این دیدار آخرین وضعیت روابط دوجانبه و راههای توسعه و تقویت همکاریهای مشترک در حوزههای مختلف بررسی شد.
این دیدار در شرایطی انجام شد که روابط تهران و مسکو در سالهای اخیر در حوزههای سیاسی، اقتصادی، انرژی و امنیتی گسترش یافته و همزمان هر دو کشور تحت فشار تحریمهای غرب قرار دارند.
دیدار پزشکیان و شهباز شریف؛ تأکید پاکستان بر ادامه میانجیگری میان تهران و واشنگتن
نخستوزیر پاکستان در دیدار با رئیسجمهوری ایران بر ضرورت خویشتنداری و تداوم دیپلماسی برای دستیابی به صلح و ثبات پایدار در منطقه تأکید کرد و تفاهمنامه اسلامآباد میان ایران و آمریکا را مسیر قابل اتکا برای حلوفصل بحران دانست.
شهباز شریف همچنین بر ادامه تلاشهای پاکستان برای کمک به روند صلح تأکید کرد. پزشکیان ضمن قدردانی از تلاشهای اسلامآباد، بر تقویت روابط ایران و پاکستان تأکید کرد و خواستار وحدت بیشتر کشورهای اسلامی در برابر چالشهای منطقهای شد.
دیدار پزشکیان و شی جینپینگ؛ تداوم همکاری تهران و پکن
پزشکیان در حاشیه اجلاس با شی جینپینگ نیز دیدار و گفتوگو کرد. این دیدار در شرایطی صورت گرفت که چین یکی از مهمترین شرکای اقتصادی ایران و از بازیگران اصلی در معادلات انرژی و تجاری منطقه است و همزمان پکن بر تقویت نقش سازمان همکاری شانگهای و چندجانبهگرایی در نظام بینالملل تأکید دارد.
سه پیشنهاد اقتصادی ایران برای سازمان همکاری شانگهای
رئیسجمهوری ایران در اجلاس سران، سه پیشنهاد مشخص اقتصادی را برای تقویت همکاریهای اعضا مطرح کرد: نخست، گسترش همکاریهای بانکی و مالی و استفاده بیشتر از ارزهای ملی و ایجاد سازوکارهای پرداخت مشترک که در نهایت میتواند به شکلگیری بانک سازمان همکاری شانگهای کمک کند؛ دوم، ایجاد اتحادیه بیمه صادرات و سرمایهگذاری برای حمایت از تجارت و سرمایهگذاری میان اعضا؛ و سوم، تشکیل «کنسرسیوم انرژی سازمان همکاری شانگهای» با هدف تقویت همکاری در تولید، انتقال و مصرف انرژی.
پزشکیان همچنین بر توسعه تجارت درونسازمانی، تسهیل امور گمرکی، توسعه کریدورهای حملونقل، اتصال بنادر و مراکز لجستیکی و افزایش ظرفیتهای ترانزیتی تأکید کرد؛ موضوعی که با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، میتواند جایگاه کشور در شبکه ارتباطی اوراسیا را تقویت کند.
پیشنهاد ایران برای تشکیل مجمع پارلمانی سازمان همکاری شانگهای
رئیسجمهوری ایران همچنین پیشنهاد ایجاد «مجمع پارلمانی سازمان همکاری شانگهای» را مطرح کرد. هدف این پیشنهاد، تقویت گفتوگوی بینپارلمانی میان کشورهای عضو، تبادل تجربیات قانونگذاری و حمایت از همکاریهای مشترک عنوان شده است.
اعلامیه بیشکک؛ تأکید سازمان بر چندجانبهگرایی و اصلاح حکمرانی جهانی
سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در پایان اجلاس «اعلامیه بیشکک» را به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد تأسیس سازمان امضا کردند. در این سند بر ادامه تلاش برای تحکیم سازمان و تحقق اهداف راهبرد توسعه آن تا سال ۲۰۳۵ و همچنین اصلاح و بهبود نظام حکمرانی جهانی تأکید شده است.
در مجموع، طبق فهرست منتشرشده از اسناد اجلاس، ۲۸ سند به امضا رسید که علاوه بر اعلامیه بیشکک، اصلاح منشور سازمان، سازوکار مقابله با تهدیدهای امنیتی، همکاری در مبارزه با مواد مخدر، امنیت اطلاعات، تغییرات اقلیمی، هوش مصنوعی، توسعه بنادر و مراکز لجستیکی، کریدور فناوری سبز و همکاریهای انرژی را دربر میگیرد.
امنیت، انرژی، فناوری و ترانزیت؛ محورهای اصلی خروجی اجلاس
از مهمترین اسناد و تصمیمات اجلاس میتوان به برنامه همکاری در مبارزه با اعتیاد تا سال ۲۰۳۰، برنامه مقابله با مواد مخدر صنعتی، برنامه امنیت اطلاعات برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، نقشه راه توسعه بنادر و مراکز لجستیکی برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، ایجاد ظرفیتهای منطقهای پردازش داده و توسعه هوش مصنوعی و برنامه ایجاد «کریدور فناوری سبز» اشاره کرد. همچنین همکاری در زمینه انرژی، بهرهوری انرژی، تنوع زیستی و مقابله با جرایم سازمانیافته در اسناد اجلاس مورد توجه قرار گرفت.
شانگهای پلاس؛ فرصت ایران برای طرح دیدگاه درباره نظم آینده جهان
نشست «شانگهای پلاس» نیز با حضور کشورهای عضو، ناظران و شرکای گفتوگوی سازمان برگزار شد. پزشکیان در این نشست بر ظرفیت گسترده این قالب برای شکلدهی به نظم چندقطبی و ایجاد بسترهای جدید همکاری سیاسی و اقتصادی تأکید کرد.
از نگاه تهران، اهمیت «شانگهای پلاس» تنها به همکاری میان اعضای رسمی سازمان محدود نیست، بلکه این قالب میتواند زمینهای برای نزدیکتر شدن کشورهای مستقل و در حال توسعه و افزایش نقش آنها در تصمیمگیریهای بینالمللی فراهم کند.
انتقال ریاست سازمان به پاکستان؛ آغاز مرحله جدید
در پایان اجلاس، ریاست دوره بعدی سازمان همکاری شانگهای به پاکستان واگذار شد و اسلامآباد مسئولیت هدایت سازمان در سال ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ را بر عهده گرفت. پاکستان همچنین میزبان اجلاس سران سال آینده خواهد بود.
بیشکک و دیپلماسی چندلایه ایران
اجلاس بیشکک برای جمهوری اسلامی ایران فراتر از یک نشست سالانه سازمان همکاری شانگهای بود. تهران در این اجلاس همزمان سه مسیر را دنبال کرد: تثبیت دیپلماسی سیاسی با قدرتهای بزرگ غیرغربی، فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی و ترانزیتی سازمان و طرح مواضع ایران درباره بحران جاری و ضرورت بازگشت به دیپلماسی.
حضور پزشکیان در کنار سران چین، روسیه و هند و دیدارهای دوجانبه با سران این کشورها، طرح پیشنهادهایی برای استفاده از ارزهای ملی، ایجاد سازوکارهای مالی و کنسرسیوم انرژی، تأکید بر توسعه کریدورهای حملونقل و پیشنهاد تشکیل مجمع پارلمانی، نشان میدهد تهران تلاش دارد عضویت در سازمان همکاری شانگهای را از یک چارچوب صرفاً سیاسی و امنیتی به بستری عملی برای تجارت، ترانزیت، انرژی، همکاری مالی و کاهش آثار فشارهای اقتصادی خارجی تبدیل کند.
از سوی دیگر، مواضع پزشکیان در اجلاس و «شانگهای پلاس» نشان داد ایران در کنار تأکید بر مقابله با یکجانبهگرایی و شکلگیری نظم چندقطبی، همچنان دیپلماسی و مذاکره را بهعنوان مسیر حل اختلافات مطرح میکند. به این ترتیب، پیام اصلی حضور ایران در بیشکک را میتوان ترکیبی از «تقویت پیوندهای اوراسیایی، توسعه همکاریهای اقتصادی و حفظ مسیر دیپلماسی» دانست.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید