با یک بخشنامه خزانهداری آمریکا نمیتوان روابط ایران و عراق را تضعیف کرد
اعلام توقف و لغو پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران به مقصد عراق، بار دیگر نگاهها را به سمت پیچیدگیهای حاکمیتی در بغداد و میزان نفوذ تصمیمات یکجانبه واشنگتن بر روابط دوجانبه تهران و بغداد معطوف کرده است. این اقدام که به دنبال فشارهای مستقیم وزارت خزانهداری آمریکا صورت گرفت، انتقاداتی را در محافل داخلی و منطقهای درباره میزان استقلال دولت جدید عراق به نخستوزیری علی الزیدی برانگیخت. با این حال، کارشناسان معتقدند این مسئله را نمیتوان صرفاً به اراده یا عدم تمایل دولت مستقر در بغداد نسبت داد، بلکه باید آن را در بستر وابستگیهای ساختاری اقتصاد عراق به آمریکا از زمان اشغال در سال ۲۰۰۳ بررسی کرد.
محمدصالح صدقیان، رئیس مرکز مطالعات عربی و کارشناس ارشد مسائل عراق، در گفتوگو با خبرگزاری ایرنا با تأکید بر غیرقانونی و ظالمانه بودن تحریمهای یکجانبه آمریکا تصریح میکند که سازوکار مالی عراق، از جمله تمرکز درآمدهای نفتی در آمریکا که میراث دوران «نفت در برابر غذا» است، دست هر دولتی در بغداد را میبندد.
متن کامل گفتوگوی ایرنا را با محمدصالح صدقیان، تحلیلگر مسائل عراق، در ادامه مطالعه میکنید.
تحریمهای پروازی یک قاعده غیرقانونی و تحمیلی از سوی خزانهداری آمریکاست
طی روزهای گذشته موضوع لغو پروازهای ایران به مقصد عراق و تمکین دولت این کشور از دستورات آمریکا، بار دیگر روابط تهران و بغداد را در کانون توجهات قرار داده است. در حالی که افکار عمومی انتظار مقاومت بیشتری از بغداد داشتند، دولت فعلی مقاومت چندانی در برابر واشنگتن نشان نداد. ارزیابی شما از این تحولات چیست؟
عراق از زمان حمله و اشغال سال ۲۰۰۳ تا کنون، همواره تحت تأثیر روابط تحمیلی آمریکا قرار داشته است و عراقیها تا این لحظه نتوانستهاند خود را از ساختارهای اشغال رها سازندپیش از هر چیز باید توجه داشت که این تحریمها، مصوبه شورای امنیت سازمان ملل یا یک تصمیم برآمده از نهادهای بینالمللی نیست. این یک تحریم ظالمانه، کاملاً یکجانبه و غیرقانونی است. آمریکا میخواهد یک قاعده و معادله جدید و تحمیلی را در روابط بینالملل پیاده کند که صرفاً تصمیم یک وزارتخانه (وزارت خزانهداری آمریکا) است و تلاش دارد آن را به تمام کشورهای دنیا تحمیل کند؛ به همین دلیل است که حتی کشوری مانند چین رسماً این تحریمها را رد کرده است.
اما در مورد وضعیت عراق؛ وضعیت این کشور با کشورهایی مانند ترکیه یا مالزی تفاوت بنیادین دارد. عراق از زمان حمله و اشغال سال ۲۰۰۳ تا کنون، همواره تحت تأثیر روابط تحمیلی آمریکا قرار داشته است و عراقیها تا این لحظه نتوانستهاند خود را از ساختارهای اشغال رها سازند.
هنوز هم سازوکاری شبیه به دوران «نفت در برابر غذا» که در زمان صدام حاکم بود، وجود دارد؛ پولهای حاصل از فروش نفت عراق به دلار مستقیماً به حسابهای مشخصی در آمریکا واریز میشود و دولت آمریکا این داراییها را به صورت ماهانه و تحت نظارت دقیق به بانک مرکزی عراق تزریق میکند.
عراق هنوز از زیر بار ساختار مالی دوران اشغال رها نشده است
آیا شخص نخستوزیر یا ساختار دولت فعلی توان نادیده گرفتن این فشارها را دارد؟
حتی در مسائلی مانند تعیین نخستوزیر نیز این فشارها مشهود بوده است. آقای علی الزیدی در ابتدا نامزد اصلی ائتلاف چارچوب هماهنگی شیعیان (اطار تنسیقی) نبود؛ اما با یک پیام از سوی دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در شبکههای اجتماعی شرایط تغییر کرد و این نامزدی مطرح شد. حتی در دیدار رسمی اخیر آقای زیدی و ترامپ، دیدیم که نخستوزیر عراق تنها نشسته بود و طرف آمریکایی با پنج نفر حضور داشت و حتی مترجم جلسه از سوی خود وزارت خارجه آمریکا تعیین شده بود.
اینها همه گویای این واقعیت است که عراق هنوز نتوانسته از چهارچوبهای اشغال سال ۲۰۰۳ خلاص شود. واقعاً بعید میدانم آقای زیدی یا هر نخستوزیر دیگری در شرایط کنونی بتواند به تنهایی کنترل اوضاع را در دست بگیرد و صراحتاً به واشنگتن بگوید من تصمیمات وزارت خزانهداری آمریکا را قبول ندارم. ساختار فعلی اجازه چنین اعلام موضع مستقلی را در این سرعت به دولت بغداد نمیدهد
نکته قابل توجه درباره وضعیت جاری در عراق و آنچه که از آن با عنوان تداوم فشار واشنگتن بر بغداد یاد میشود این است که این مسئله در دولت های پیشین نیز کم و بیش وجود داشته است. فراموش نکنیم که شهادت سردار قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در دوره نخستوزیری آقای عادل عبدالمهدی رخ داد. در آن زمان هم دولت عراق نتوانست مانع تجاوز آمریکا شود و یا آمریکا را بابت این نقض تمامیت ارضی خود پاسخگو سازد.
در همان دوران مایک پمپئو، وزیر خارجه وقت آمریکا به عراق آمد و گفت میخواهد نفوذ ایران را در عراق قطع کند و سپس مسائلی مانند اعتراضات تشرین پیش آمد.
الان ملت عراق، افکار عمومی و گروههای مردمی یکپارچه ضد این تصمیم تحریمی هستند و در شهرهای مختلف از بصره، ناصریه، نجف و کربلا تا قلب بغداد تظاهرات اعتراضی برپا کردند. همزمان استدلال دولت عراق این است که اگر دولت یا بانک مرکزی عراق رسماً تصمیم خزانهداری آمریکا را رد کند، بانک مرکزی عراق فوراً وارد لیست سیاه و تحریمهای آمریکا میشود. اگر بانک مرکزی تحریم شود، حسابهای دلاری فروش نفت در آمریکا مسدود شده و دولت عراق حتی نخواهد توانست حقوق کارمندان خود را پرداخت یا از داراییهایش استفاده کند.
همزمان واقعیت بر روی میدان این است که قطع پروازها مشکلات فوقالعاده سنگینی برای مردم دو کشور ایجاد کرده است. زائرانی که در مشهد یا عتبات هستند اکنون با مشکلات عدیده حملونقل زمینی از طریق مرزهای مهران و کرمانشاه روبهرو هستند. ما ۵۰ هزار دانشجوی عراقی داریم که در دانشگاههای ایران در حال تحصیل هستند. بیماران عراقی برای درمان به بیمارستانهای ایران مراجعه میکنند و مراودات مذهبی و علمی بسیار وسیعی میان حوزههای علمیه قم و نجف برقرار است.
عقبنشینی در برابر توییت ترامپ بر سر نخستوزیری، یک خطای راهبردی بود
در ایران برخی کارشناسان معتقدند که آقای علی الزیدی گرایش بیشتری به سمت واشنگتن دارد و این مسئله روابط با تهران را تضعیف میکند. آیا این تحلیل را درست ارزیابی میکنید؟
واقعیت این است که آقای زیدی اساساً یک شخصیت حزبی و سیاسیِ ریشهدار نیست و انتخابش برای نخستوزیری مایه شگفتی بسیاری در بغداد شد. او عامدانه نمیخواهد علیه ایران عمل کند بلکه اشتباه اصلی را بزرگان و ائتلاف چارچوب هماهنگی مرتکب شدند؛ زمانی که نامزد اول آنها آقای نوری المالکی بود اما بعد از یک توییت مخالفتآمیز از سوی دونالد ترامپ، ائتلاف عقبنشینی کرد و نامزد دیگری را پذیرفت.
این اشتباه شبیه آن ماجرای دانشآموزی است که وقتی معلم گفت بگو «الف»، گفت نمیگویم! وقتی پدرش پرسید چرا نگفتی؟ جواب داد: «اگر بگویم الف، بلافاصله میگوید بگو ب و پ و ت! من از اول گفتم نه تا قضیه تمام شود.»
متأسفانه در جریان انتخاب نخستوزیر، جریانهای شیعه در همان گام نخست با مخالفت ترامپ عقب نشستند؛ وقتی بار اول تسلیم شدید، طبیعتاً در مراحل بعدی نیز واشنگتن خواستههای خود را دیکته خواهد کرد. این نتیجه مستقیم آن اشتباه اولیه است.
پیوند تاریخی و مذهبی تهران و بغداد با تصمیمات سیاسی واشنگتن گسستنی نیست
دورنمای روابط تهران و بغداد را در شرایط فعلی و با توجه به این بحرانها چگونه میبینید؟ آیا روابط دچار افول خواهد شد؟
هرکس تصور کند روابط ایران و عراق دچار تیرگی پایدار یا افول میشود، در اشتباه محض است. دو ملت هشت سال جنگ تحمیلی و هزاران شهید را تجربه کردند، اما به محض سقوط صدام، بدون ویزا و گذرنامه مرزها شکسته شد و دو ملت در آغوش هم قرار گرفتند.
روابط ایران و عراق یک رابطه مصنوعی و تحمیلی نیست؛ این پیوند بر بستر تاریخ، مذهب، پیوندهای عمیق و ارتباط هزارساله دو حوزه علمیه نجف و قم استوار است. مراقد مطهر چهار امام معصوم در عراق و بارگاه امام رضا (ع) در ایران قرار دارد. این اشتراکات عمیقاً درونی و قلبی است و هیچ دولتی، چه در تهران و چه در بغداد، نمیتواند آن را متوقف کند.
دونالد ترامپ در دوره اول ریاستجمهوریاش در سال ۲۰۱۶ با صراحت اعلام کرد که میخواهد دست و نفوذ ایران را در عراق قطع کند؛ اما آیا توانست؟ خیر. امروز هم نخواهد توانست. اینکه تصور شود با یک بخشنامه خزانهداری آمریکا یا ایجاد مانع در پروازها میتوان روابط دو ملت بزرگ ایران و عراق را تضعیف کرد، خیالی واهی و توهمی محض است. این رابطه ریشهدارتر از آن است که با این فشارها آسیب ببیند.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید