جشنواره جهانی فیلم فجر چه تحولی در جغرافیای فرهنگی کشور ایجاد کرد؟
انتخاب شیراز به عنوان میزبان، فرصتی استثنایی برای احیای رویکرد “سینمای شاعرانه” و پیوند عمیقتر هنر هفتم با میراث غنی ادبی ایران فراهم آورد؛ حضوری که با مدیریت روحالله حسینی به عنوان دبیر جشنواره و ریاست هیات داوران نوری بیلگه جیلان، کارگردان سرشناس ترک، ابعادی بینالمللی و حرفهای یافت.
جشنواره در شرایطی برگزار شد که برخی رسانههای معاند تلاش میکردند با ایجاد حاشیه و فشار بر مهمانان خارجی، مانع از برگزاری رویدادی در شان ایران شوند، اما استقبال گرم میهمانان و کیفیت برنامهها، این توطئهها را بیاثر گذاشت و عزم جمهوری اسلامی ایران برای توسعه دیپلماسی فرهنگی را به نمایش گذاشت.
برگزاری موفق این دوره در شیراز، الگویی عملی برای سایر استانهای دارای ظرفیت فرهنگی کشور ایجاد کرد و ثابت نمود که توسعه متوازن فرهنگی نه یک شعار، بلکه یک واقعیت دستیافتنی است.
از کارگاههای آموزشی با حضور اساتید بینالمللی تا نشستهای تخصصی با نمایندگان ۲۳ کشور، از اکران ۴۶ فیلم جهانی تا معرفی ۳۰ فیلم از سینماگران بومی فارس، همه و همه نشان دادند که شیراز ظرفیت تبدیل شدن به کانون تبادلات فرهنگی منطقه را داراست؛ حضوری که حسینعلی امیری استاندار فارس، آن را “آغاز فصل جدیدی در تاریخ فرهنگی استان” خواند.
انفجار استقبال مردمی؛ شیراز ظرفیت خود را به رخ کشید
مردم شیراز از نخستین ساعات برگزاری جشنواره، علاقه و ظرفیت فرهنگی خود را به نمایش گذاشتند؛ سالنهای سینمایی هنر شهر آفتاب و پردیس استاد تارخ، روزانه با استقبال پرشور علاقهمندان مواجه شدند.
بلیت تمامی سانسها به سرعت به فروش رفت و صفهای طولانی خرید بلیت، تصویری ملموس از اشتیاق شیرازیها به سینمای فاخر را ارائه داد؛ این استقبال، عملا مهمترین دلیل برای توجیه تصمیمگیری بعدی مسئولان شد.
حسینعلی امیری استاندار فارس در پاسخ به این اشتیاق عمومی، خبر تاریخی انتقال دبیرخانه دائمی جشنواره جهانی فیلم فجر به شیراز را اعلام کرد؛ او در حاشیه جشنواره گفت: با توافق وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه دائمی جشنواره جهانی فیلم فجر به شیراز منتقل میشود.
این تصمیم که با استقبال هنرمندان و مسئولان فرهنگی مواجه شد، به معنای آن بود که از این پس، شیراز نه تنها یک میزبان موقت، که مقر دائمی مهمترین رویداد سینمایی بینالمللی ایران خواهد بود.
مهمانان خارجی نیز تحت تاثیر این استقبال قرار گرفتند؛ یک کارگردان ژاپنی که با لباس سنتی کیمونو در جشنواره حاضر شده بود، گفت: این جشنواره فرصتی است برای احیای ارزشهای فرهنگی اصیل.
بسیاری از میهمانان بینالمللی در گفتوگوهای خود، از میزبانی گرم و فضای فرهنگی منحصربهفرد شیراز ابراز شگفتی کردند؛ این بازخوردهای مثبت، سرمایه اجتماعی ارزشمندی برای کشور ایجاد نمود.
نوید جعفری کارگردان و دبیر سابق جشنواره تئاتر فارس، در تحلیل این موفقیت گفت: شیراز به صورت عملی اثبات کرده است که تنها در لفظ شایسته عنوان پایتخت فرهنگ و هنر نیست، بلکه حضور گسترده هنرمندان و اهالی فرهنگ در مهمترین رویدادهای هنری، گواه روشنی بر این مدعاست.
او همچنین افزود که برگزاری جشنواره در شیراز، رنج سفر را از دوش هنرمندان استانها کم میکند.
دیپلماسی فرهنگی تهاجمی؛ شکست پروژه انزوا
حضور نوری بیلگه جیلان، کارگردان برنده نخل طلای کن، به عنوان رئیس هیات داوران، پیام قدرتمندی به دنیا فرستاد؛ جیلان با وجود فشارهای سیاسی برخی رسانههای معاند، با انتشار بیانیهای قاطعانه شرکت در جشنواره را رد نکرد و تاکید نمود: رد مشارکت در جشنوارههای هنری به دلایل سیاسی، مانند قربانی کردن هنر برای سیاست است.
این موضعگیری هنرمندانه، تاثیر زیادی در جلب مشارکت دیگر سینماگران بینالمللی داشت.
برگزاری “نشست بینالمللی همکاریهای سینمایی” با حضور نمایندگان ۲۳ کشور، نقطه اوج دیپلماسی فرهنگی جشنواره بود؛ در این نشست که سید عباس صالحی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)، حسینعلی امیری (استاندار فارس) و اسماعیل بقایی (سخنگوی وزارت خارجه) حضور داشتند، بر نقش سینما به عنوان پل ارتباطی میان ملتها تاکید شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این نشست اعلام کرد: امیدواریم این جشنواره، چشماندازی برای همکاریهای بیشتر در جهت ساختن سینمایی انسانی، صلحجو و عدالتگرا باشد.
سخنگوی وزارت خارجه نیز افزود: در دنیایی که در معرض سیطره زور و تزویر قرار دارد، چنین نشستهایی موقعیتی برای پاسداشت انسانیت است.
دیدارهای دوجانبه متعدد، گامهای عملی برای توسعه همکاریها برداشت؛ اورنگزیبخان کهیچی، وزیر فرهنگ پاکستان، در دیدار با استاندار فارس بر توسعه روابط تاکید و پیشنهاد خواهرخواندگی شیراز و لاهور را مطرح کرد؛ او سینمای ایران را “یکی از پیشروترین صنایع سینمایی جهان” خواند.
نمایندگان کشورهایی مانند صربستان، ازبکستان، قرقیزستان و یونان نیز بر اشتیاق خود برای تولیدات مشترک تاکید کردند.
رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، در تحلیل این رویدادها گفت: عدهای در تلاش برای منزوی کردن ایران هستند اما حضور ۲۰۰ میهمان خارجی، برگزاری نشستها و کارگاههای آموزشی، نشان از شکست این تلاشها دارد.
دانشگاه سینمایی شیراز؛ انتقال دانش به نسل جدید
جشنواره جهانی فیلم فجر در شیراز، به یک دانشگاه سیار و بینالمللی برای آموزش سینما تبدیل شد؛ برگزاری ۱۵ کارگاه تخصصی با حضور اساتید برجسته داخلی و بینالمللی، فرصتی استثنایی برای هنرمندان جوان و دانشجویان سینما از سراسر کشور ایجاد کرد.
آلفرد یعقوبزاده در کارگاه “عکاسی جنگ”، تجربیات ناب خود از عکاسی در مناطق بحرانی را به اشتراک گذاشت؛ این عکاس سرشناس بینالمللی، تکنیکهای عکاسی در شرایط دشوار و اخلاق حرفهای در پوشش مسائل حساس را آموزش داد.
محمود کلاری، مدیر فیلمبرداری پیشکسوت، در کارگاه “فیلمبرداری حرفهای” رازهای نورپردازی و ترکیببندی تصویر را فاش کرد؛ او با بهرهگیری از تجربیات چنددههای خود، چگونگی خلق تصاویر ماندگار در سینما را به هنرجویان آموخت.
لوو کن وئون از کره جنوبی در کارگاه “کاربرد هوش مصنوعی در سینما”، به آموزش راهکارهای تولید فیلمهای باکیفیت با بودجه محدود پرداخت؛ این کارگاه با استقبال چشمگیر علاقهمندان مواجه شد و نشان داد که سینمای ایران به دنبال بهرهگیری از فناوریهای روز دنیاست.
ایرج طهماسب در مسترکلاس “دارالفنون” بر اهمیت توجه به جزییات تاکید کرد و گفت: از جزییات کوچک، جهانهای بزرگ بیافرینید؛ احمد بهرامی و ناهید صدیق نیز در کارگاه “از خیال تا واقعیت”، فرآیند تبدیل ایده به فیلمنامه و سپس اثر سینمایی را تشریح کردند.
این کارگاهها نه تنها به انتقال دانش فنی کمک کرد، بلکه شبکهای از ارتباطات حرفهای بین سینماگران ایرانی و بینالمللی ایجاد نمود که میتواند به همکاریهای آینده بینجامد.
اکران جهانی و کشف استعدادهای بومی
جشنواره در بخشهای مسابقه بینالملل، جلوهگاه شرق، چشمانداز و زیتون شکسته، میزبان ۴۶ فیلم از سراسر جهان بود؛ این آثار پنجرهای به روی دغدغهها و زیباییشناسیهای مختلف جهانی گشودند و مخاطب ایرانی را با جریانهای روز سینمای جهان آشنا کردند.
فیلمهایی از فرانسه (“آفرینش یک انسان”)، مجارستان (“درسآموخته”)، ژاپن (“رودخانه بازمیگردد”)، کره جنوبی (“نیلوفرهای آبی”)، قزاقستان (“معامله در مرز”) و یونان (“سرزمین بیپایان”)، تنها بخشی از این تنوع بودند؛ هر کدام از این آثار، روایتی منحصربهفرد از زندگی و انسان ارائه میدادند.
بخش انقلابی “فجر پلاس” به نمایش ۳۰ فیلم از سینماگران استان فارس اختصاص یافت؛ این اقدام که به ابتکار دبیرخانه جشنواره انجام شد، استعدادهای درخشان بومی را به جامعه سینمای کشور معرفی کرد.
آثاری مانند “هملت در کوار هلو میچیند” (مسعود احمدی)، “تبر” (محمد کارت)، “گالیا” (مصطفی رستمپور) و “حقیقت نه مجاز است” (وحید مباشری و اسما درویشخوب)، توانمندی و نگاه متفاوت سینماگران فارس را به نمایش گذاشتند.
حبیب ضیایی رئیس انجمن جشنواره جهانی فیلم فجر، درباره این بخش گفت: این بخش با هدف نمایش و پاسداشت دستاوردهای بینالمللی فیلمسازان استان فارس برگزار شده است.
این حرکت الگویی برای سایر استانها شد تا با شناسایی و معرفی استعدادهای محلی، به توسعه متوازن سینمای کشور کمک کنند.
سینمای مقاومت و شاعرانه؛ دو رویکرد محوری
بخش “زیتون شکسته” به نمایش آثاری پرداخت که روایتگر مقاومت و پایداری در برابر ظلم بودند؛ فیلم “فرشتهها نمیمیرند” ساخته محمدرضا ابوالحسنی، از مهمترین آثار این بخش بود که زندگی روزمره مردم غزه را در میانه جنگ به تصویر کشید.
کارگردان این فیلم درباره چالشهای تولید گفت: تصویربرداری در غزه با خطرات فراوانی همراه بود؛ اسرائیل از هوش مصنوعی برای هدفگیری مناطقی که ترافیک ارتباطی بالاتری داشتند استفاده میکرد.
مرتضی شعبانی، تهیهکننده فیلم نیز انگیزه ساخت را “ناتوانی از سکوت در برابر فاجعه انسانی” عنوان کرد.
محور “سینمای شاعرانه” که از سوی دبیر جشنواره انتخاب شده بود، هویت خاصی به این دوره بخشید؛ هاتف علیمردانی در کارگاه “کارگردانی فیلمهای شاعرانه” تاکید کرد: سینمای شاعرانه مربوط به دیدن است نه تماشا کردن.
احمد بهرامی نیز در کارگاه خود گفت: جایگاه واقعی این جشنواره، شیراز است؛ زیرا شهر شعر است.
پرویز جاهد در کارگاه “سینمای مستقل و شاعرانه” با تعریف سینمای مستقل به عنوان “مقاومت فرهنگی در برابر سرمایه و قدرت”، هشدار داد: امروز بسیاری از فیلمهایی که ادعای مستقل بودن دارند، اصالت فردی خود را از دست دادهاند.
این مباحث، فضایی نقادانه و پربار برای گفتوگوی هنری ایجاد کرد.
مراسم اختتامیه؛ تاجگذاری شیراز به عنوان پایتخت سینمایی
مراسم پایانی در شامگاه سهشنبه ۱۱ آذرماه با شکوهی ویژه در پردیس هنر شهر آفتاب شیراز برگزار شد؛ حضور سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، حسینعلی امیری استاندار فارس، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه، هنرمندان و مهمانان خارجی، بر اهمیت این رویداد تاکید داشت.
روحالله حسینی دبیر جشنواره، در سخنانی متفاوت گفت: قاعدتا باید در گزارشم از تعداد مهمانان و فیلمها بگویم اما اجازه بدهید از احساسی بگویم که دارم؛ امروز احساس خوبی دارم.
او از همراهان، فیلمها و شهری سخن گفت که سخاوتمندانه ما را پذیرفته بود.
استاندار فارس با اعلام اینکه شیراز پایگاه امنی برای میزبانی رویدادهای جهانی خارج از پایتخت است، بر تداوم این مسیر تاکید کرد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز گفت: سینما بیش از آن که صنعتی بزرگ باشد، لحظهای انسانی است؛ سینمای ایران آماده است برای همکاریهای بینالمللی گامهای بلندتری بردارد.
در این مراسم از ۲ چهره پیشکسوت یعنی آلفرد یعقوبزاده (عکاس) و رضا میرکریمی (کارگردان) تقدیر شد؛ میرکریمی با ابراز خوشحالی از استقلال جشنواره در شیراز گفت: سینما بهترین دستاورد ما پس از انقلاب است.
برگزیدگان؛ تاج تلاش هفت روزه
هیات داوران به ریاست «نوری بیلگه جیلان»، برگزیدگان نهایی را معرفی کرد.
در بخش مسابقه بینالملل، فیلم «درس آموختهها» از مجارستان عنوان بهترین فیلم را کسب کرد؛ جایزه بهترین کارگردانی به فیلم «مارس تا مه» از جمهوری چک تعلق گرفت؛ بهترین فیلمنامه به «به من نگاه کن» از روسیه اهدا شد؛ جایزه بهترین مشارکت هنری را احمد مالک، بازیگر فیلم «بوی پدرم»، دریافت کرد و همچنین جایزه ویژه هیات داوران به فیلم «بازگشت رودخانه» از ژاپن اعطا گردید.
در بخش جلوهگاه شرق، بهترین فیلم به «جایی که درناهای سفید میرقصند» از روسیه رسید؛ جایزه ویژه هیات داوران این بخش به فیلم «توافق» از مصر تعلق گرفت؛ سیمرغ مشارکت و بهترین دستاورد هنری به بهنوش صادقی، کارگردان فیلم «مرد آرام» از ایران، اهدا شد.
در بخش چشمانداز، جایزه بهترین فیلم به صورت مشترک به «راند ۱۳» از تونس و «دو روی پاییز» از ایران، استرالیا و کانادا اعطا گردید؛ جایزه ویژه هیات داوران این بخش نیز به فیلم «ریورستون» از سریلانکا تعلق گرفت.
در بخش زیتون شکسته، فیلم «آنچه از تو مانده است» (آلمان، قبرس، فلسطین و …) عنوان بهترین فیلم را کسب کرد؛ همچنین دیپلم افتخار به فیلم «از زمین صفر» (فلسطین، قطر، سوئیس، دانمارک) اهدا شد.
چشمانداز آینده؛ شیراز موتور محرکه توسعه فرهنگی
برگزاری روز گذشته نشست شورای فرهنگ عمومی فارس با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرصتی برای ترسیم نقشه راه آینده بود؛ سید عباس صالحی در این نشست بر لزوم “همگرایی هویت ایرانی-اسلامی” تاکید و فارس را دارای ویژگیهای لازم برای طلایهداری این رویکرد دانست.
آیتالله دژکام، امام جمعه شیراز، با باکید بر نقش رویدادهای فرهنگی هدفمند گفت: شیراز با پشتوانه تاریخی و فرهنگی قوی، میتواند در عرصه بینالملل نقش تاثیرگذار و فعالی ایفا کند؛ او بر لزوم افزایش “ماندگاری گردشگر” از طریق برنامهریزی مدون تاکید کرد.
استاندار فارس نیز با اشاره به پروژه کتابخانه مرکزی شیراز گفت: زمین این پروژه آماده است و اگر نهاد کتابخانههای عمومی نیز مشارکت کند، ساخت آغاز میشود؛ معماری آن باید بسیار فاخر و در شان شیراز باشد.
تحولی که پایدار خواهد ماند
چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر در شیراز، دستاوردهای تاریخی شامل تحقق عملی تمرکززدایی فرهنگی پس از دههها بحث نظری، شکست پروژه انزوای فرهنگی ایران از طریق دیپلماسی فعال، کشف و معرفی استعدادهای بومی در سراسر کشور، احیای رویکرد سینمای شاعرانه به عنوان مکتب ایرانی، ایجاد الگویی موفق برای سایر استانهای دارای تمدن به همراه داشت.
این جشنواره ثابت کرد که توسعه متوازن فرهنگی ضرورتی است که شیراز عملیاتی کرده است و انتقال دبیرخانه دائمی، تضمینی برای تداوم این مسیر است.
شیراز پایتخت فرهنگ و ادب ایران، اکنون پایتخت سینمای ایران نیز است؛ این تحول جغرافیایی، آغاز فصل جدیدی در تاریخ فرهنگی کشور است که تاثیرات آن در سالهای آینده بیش از پیش نمایان خواهد شد.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید